KIJK: In 5 minuten…alles over sperma

Sperma is bijzonder spul. Zaadcellen weten exact waar ze wezen moeten en ze waren zelfs inspiratiebron voor nanorobots. Maar hoeveel weet de wetenschap eigenlijk van dit goedje?

KIJK sperma

En de winnaar is…

Doorgaans is maar één spermacel de gelukkige die een eicel mag bevruchten. Hoe doet hij dat?

STAP 1: De zaadcel dringt door de buitenste cellaag van de eicel: de corona radiata.

STAP 2: De zaadcel baant zich een weg door de volgende laag, de zona pellucida, en laat enzymen los die deze laag afbreken. Zo kan hij de eicelmembraan bereiken.

STAP 3: Het Izumo-eiwit (ontdekt in 2005) op de spermacel bindt aan het Juno-eiwit (ontdekt in 2014) op de eicel. Wetenschappers denken dat deze eiwitten ervoor zorgen dat de spermacel de eicel herkent.

STAP 4: De spermacelkern dringt de eicel binnen en beide celkernen versmelten.

STAP 5: De eicel geeft enzymen af, zodat de zona pellucida ondoordringbaar wordt en een tweede bevruchting uitblijft. Ook verliest de eicel alle oppervlakte-Juno-eiwitten; zo wordt hij onzichtbaar voor andere spermacellen.

 

Spookzwemmers

Wetenschappers uit Massachusetts wilden weten hoe spermacellen aan het begin van hun lange reis, waar ze te kampen hebben met sterke stromingen, naar de eicel navigeren. Hiervoor bouwden ze een parcours van microkanelen met verschillende groottes en stroomsnelheden. Wat bleek? Spermacellen kunnen bij de juiste stroomsnelheid uitstekend stroomopwaarts zwemmen en houden dit minutenlang vol. Hierbij maken ze spiraalachtige bewegingen langs de wand, waar de minste stroming is. Mocht dit een heuse, werkende navigatietechniek zijn, dan zou een test de beste zwemmers kunnen selecteren voor vruchtbaarheidsbehandelingen, beweren de onderzoekers.

 

Zes zaadrecords (klik en lees verder op KIJK Magazine!)

Wat is de lengte van de langste spermacel? En wat is het oudste kwakje? Een lijstje zaadrecords. 

De blauwe vinvis produceert het meeste sperma en de platworm Macrostomum lignano heeft de slimste zaadcellen. Zes zaadrecords op een rijtje.

Langste: De spermacel van de fruitvlieg Drosophila bifurca (zie foto) is 58 millimeter lang; maar liefst duizend keer langer dan die van een mens.

Oudste: Australische wetenschappers ontdekten een 17 miljoen jaar oud kwakje, afkomstig van een garnaalachtig schepseltje.

Meeste: De blauwe vinvis verblijdt z’n partner tijdens het hoogtepunt met zo’n 20 liter.

Best houdbare: Mierenkoninginnen bewaren sperma soms wel 25 jaar. Ze slaan het op in een speciaal zakje en bevruchten er jarenlang hun eitjes mee.

Slimste: Spermacellen van de platworm Macrostomum lignano hebben een voeler en twee borstels, die hem verankeren in het vrouwtje. Zijn concurrenten moeten wel van heel goede huize komen willen ze hem verstoten.

Slechtste: Zo slecht als die van de naakte molrat worden zaadcellen bijna niet gemaakt. Ze kunnen nauwelijks zwemmen! Slechts 0,1 procent zwemt normaal actief.

 

Spermabots

Twentse wetenschappers hebben sperma-achtige nanorobots ontwikkeld die bewegen met magneten. Dit Magnetosperm is zes keer zo groot als de menselijke variant en is gemaakt van een flexibel polymeer met een metaallaagje op de kop. In een wisselend magnetisch veld (niet sterker dan een koelkastmagneet), bewegen de nanorobotjes net als zwemmend sperma. Baanbrekend is dat de makers de zwemmertjes exact naar een punt kunnen sturen. Zo zouden de robotjes medicijnen op de juiste plek in het lichaam af kunnen leveren, of kunnen helpen bij IVF-behandelingen. Maar voor het zover is, moeten de robotjes nog kleiner en sneller worden en getest in complexere omgevingen. Ook wordt gewerkt aan een magnetische nanovezel, die functioneert als zwemstaart.

 

‘Mannen vragen niet snel de weg. Daarom zijn er miljoenen spermacellen nodig om de eicel te vinden die vergeleken bij hen zo groot is als de staat Wisconsin.’

 – Dave Barry, Amerikaanse humorist en schrijver

 

Zes tips voor klassezaad (klik en lees verder op KIJK Magazine!)

Kinderwens? De kans dat je ‘raak schiet’ wordt hoger als je de volgende regels meeneemt.

Je kunt maar beter niet te veel stressen of grote hoeveelheden alcohol naar binnen gooien als je over 9 maanden poepluiers wilt verschonen. Een lijstje tips om klassezaad te kweken.

– Drink minder alcohol. Uit recent Deens onderzoek blijkt dat de kwaliteit van sperma al bij drie glazen alcohol per week achteruitgaat.

– Draag een losse broekDe temperatuur van het scrotum is meestal lager dan je lichaam, wat goed is voor spermaproductie. Is het scrotum te warm, dan gaat dat ten koste van goed zaad.

Begin op tijd. Vóór je 34ste levensjaar is de kwaliteit stabiel, daarna neemt die langzaam af.

– Vier de winter. De meeste baby’s worden geboren in de herfst, doordat de spermakwaliteit van negen maanden eerder op zijn best is. Waarschijnlijk doen winterse temperaturen de productie goed.

– Haal die smartphone uit je broekzak. Uit een recente studie, waarbij onderzoekers tien eerdere onderzoeken met in totaal 1492 proefpersonen onder de loep namen, blijkt dat elektromagnetische straling van je telefoon de spermakwaliteit kan aantasten.

– Relax. Stress lijkt een belangrijke factor. Hoe is onduidelijk. Mogelijk remt stress de spermaproductie.

 

Macho-man heeft geen topsperma

Vrouwen vinden een man met een lage basstem vaak aantrekkelijk, maar garandeert dit ook goed sperma? Recent onderzoek toont aan van niet. Mannen van wie vrouwen de stem beoordeelden als meest aantrekkelijk, bleken een lagere concentratie zaadcellen te hebben, dan mannen met minder aantrekkelijke stemmen. De verklaring: mannen met een basstem zijn vaak sterker, groter en dominanter. Mogelijk investeren ze meer in die eigenschappen, wat ten koste gaat van het zaad.